วันอาทิตย์ที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2557

วิชา การบริหารจัดการยุคใหม่และภาวะผู้นำ องค์ประกอบของการบริหารจัดการ การวางแผน

                    องค์ประกอบของการบริหาร
 1. ทรัพยากรหรือปัจจัยการบริหาร (Administrative Resources) ได้แก่ 3M คือ
  1.1 คนหรือบุคลากร (Man)
1.2 เงินหรืองบประมาณ (Money)
1.3 วัสดุและอุปกรณ์ (Material)
 2. กระบวนการบริหาร (Process of Administration) มีผู้ให้ความเห็นไว้แตกต่างกัน เช่น
  2.1 POCCC ของ Henry Fayal ได้แก่
  
  • Plan คือการวางแผนเพื่อการปฏิบัติงาน
  • Organize คือการจัดแบ่งงาน รวมทั้งวัสดุอุปกรณ์และกำลังคนไปตามหน้าที่ของงาน
  • Command คือการบังคับบัญชาและสั่งการแก่บุคคลในหน่วยงาน
  • Coordinate คือการประสานงานระหว่างบุคคลในหน่วยงาน
  • Control คือการควบคุมให้งานดำเนินไปตามที่กำหนด
  2.2 PODC ได้แก่
  
  • Planning การวางแผน
  • Organizing การแบ่งหน่วยงาน
  • Directing การสั่งการ
  • Controlling การควบคุมงาน
  2.3 POSDCORB ของ Gulick Urwick
  
  • Planning การวางแผน
  • Organizing การจัดรูปโครงการของการบริหาร
  • Staffing การบริหารงานบุคคลในองค์การหรือหน่วยงาน
  • Directing การอำนวยการ
  • Coordinating การประสานงาน
  • Reporting การบันทึกรายงานไว้เป็นหลักฐาน
  • Budgetting การจัดทำงบประมาณ การเงิน
 3. วัตถุประสงค์ของการบริหาร (Objective) ที่สำคัญคือ 3E ได้แก่
 
3.1 Economic ต้องเป็นไปอย่างประหยัด
3.2 Effectiveness ผลงานมีประสิทธิผล
3.3 Efficiency มีประสิทธิภาพ

ที่มา http://www.dld.go.th/region3/knowledge/linkfile/admin/management/administration.html
   

วิชา การบริหารจัดการยุคใหม่และภาวะผู้นำ หลักการบริหารจัดการต่อการเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์ปัจจุบัน

หลักการสำคัญของการจัดการการเปลี่ยนแปลง
1. การวางแผนและเตรียมการ
• การกำหนดระยะเวลา  ระยะเวลาในการทำงานที่เหมาะสมเป็นสิ่งจำเป็น  เพราะว่าการเริ่มต้นทำงานเร็วเกินไปนั้น  ทำให้ขาดการวางแผนและขาดการสนับสนุนที่เพียงพอ   ในทางกลับกันการเริ่มต้นทำงานช้าเกินไป  อาจทำให้สูญเสียผลประโยชน์บางอย่างได้
• การสร้างการสนับสนุน  ซึ่งต้องพิจารณาว่าใครเป็นผู้ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง  และบุคลผู้นั้นจะตอบสนองการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างไร  ซึ่งผู้บริหารจะต้องมีความเข้าใจว่าในสถานการณ์ใดที่มีแนวโน้มทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นได้
• การสื่อสาร  ผู้บริหารจะต้องแจ้งให้พนักงานที่จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง  ทราบถึงการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้า  โดยแจ้งให้ทราบถึง เหตุผลของการเปลี่ยนแปลง  และผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลง  ประเด็นที่สำคัญในการสื่อสารคือ  ให้ความสนใจกับบุคากรที่มีแนวโน้มว่าจะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น  และมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนแปลงทัศนคติในการทำงาน
• การมีส่วนร่วม  ความร่วมมือจากผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงนั้นสามารถอีกทั้งสร้างการสนับสนุนสำหรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได้  และทำให้แผนงานได้รับการยอมรับมากขึ้น  สามารถสร้างความไว้ใจจากพนักงานได้  เพราะว่าพนักงานเป็นผู้มีส่วนร่วมในการริเริ่มการเปลี่ยนแปลง
• การจูงใจ  เป็นเครื่องมือในการสร้างความร่วมมือและการสนับสนุนในการเปลี่ยนแปลง   การสื่อให้ทราบถึงผลกระทบในทางบวกที่จะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงนั้น  สามารถสร้างการสนับสนุนได้มากขึ้น  โดย เฉพาะอย่างยิ่งการสร้างสิ่งจูงใจสำหรับผู้ที่จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยน แปลงที่เกิดขึ้น จะสามารถลดปัญหาการต่อต้านการเปลี่ยนแปลงได้
2. การนำนโยบายไปปฏิบัติ
ทางเลือกในการนำนโยบายไปปฏิบัติ  ทางเลือกนั้นขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ในการนำนโยบายไปปฏิบัติ  ซึ่งเกี่ยวข้องกับการกำหนดปัญหาในการประเมินการเปลี่ยนแปลงซึ่งต้องการทางเลือกหลายทางในเวลาเดียวกัน เช่น การปรับเปลี่ยนกลยุทธ์  วัฒนธรรม และโครงสร้างองค์การจะต้องมีความสัมพันธ์กัน เป็นต้น
3. การต่อต้านการเปลี่ยนแปลง
เหตุผลในการต่อต้านการเปลี่ยนแปลงทำให้เกิดความเสี่ยงและภัยคุกคามต่อผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง  เพราะสมาชิกในองค์การต้องเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมที่เคยชิน  ส่งผลให้เกิดความไม่พอใจจึงเกิดการต่อต้านขึ้น  โดยการต่อต้านจะมีหลายสาเหตุ ได้แก่
• สาเหตุส่วนบุคคล  เนื่องมาจากความกังวลว่าการเปลี่ยนแปลง  จะทำให้เกิดอุปสรรคต่อตนเอง  เมื่อเกิดความกลัวต่อการเปลี่ยนแปลงจึงทำให้เกิดการต่อต้านขึ้นมาได้ โดยเฉพาะเมื่อการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นบ่อยครั้ง
• เกิดจากการขาดความเข้าใจและความมั่นใจ  เมื่อเกิดความไม่เข้าใจวัตถุประสงค์ของการเปลี่ยนแปลง  หรือไม่แน่ใจในผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลง  หรือไม่เชื่อมั่นในตัวผู้นำว่าจะสามารถนำพาไปสู่ความเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นได้
• ความไม่แน่นอน เมื่อข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงไม่ชัดเจน  จะส่งผลให้เกิดความไม่แน่นอน  เนื่องจากจะทำให้เกิดความกลัวในสิ่งที่จะเกิดขึ้น หรือวิตกกังวลต่อรูปแบบใหม่ ๆ ที่องค์การจะนำมาใช้
• มองเห็นจุดอ่อนหรือข้อบกพร่องของแผนการเปลี่ยนแปลง  เนื่องจากความใกล้ชิดกับงานจะทำให้ทราบถึงข้อจำกัดของกลยุทธ์ที่จะนำมาใช้ว่า  มีความเหมาะสมกับการดำเนินงานแบบเดิมหรือไม่  ซึ่งหากนักบริหารยอมรับและเข้าใจ  จะเป็นประโยชน์ในการนำไปปรับปรุงกลยุทธ์เพื่อจัดการความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• การรับรู้  การรับรู้ของแต่ละบุคคลจะมีความแตกต่างกัน  เมื่อได้รับผลกระทบจะทำให้เกิดการต่อต้านขึ้น  ซึ่งก็จะมีความรุนแรงและความแตกต่างกันไป  ดังนั้นจึงต้องมีการจัดเตรียมขั้นตอนต่าง ๆ ให้กับสมาชิกในองค์การ
• ความเฉื่อยชา  พนักงาน ในองค์การจะรู้สึกสบายเมื่อทำงานในวิธีการเดิมที่ทำอยู่มากกว่าเปลี่ยนแปลง รูปแบบวิธีการทำงานใหม่เพราะว่าไม่มีความเสี่ยงเกิดขึ้น
• ความไม่ไว้ใจ  ถ้าการเปลี่ยนแปลงทำให้เกิดผลในเชิงบวกในอนาคต  พนักงานจะเกิดความสงสัยว่าเขาจะเป็นอย่างไรในอนาคต
• การขาดแคลนข้อมูล  เกี่ยวกับความจำเป็นในการเปลี่ยนแปลง  และผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลง

• การต่อต้านผลที่เกิดขึ้น  การประเมินถึงผลกระทบในทางบวกและทางลบที่จะเกิดขึ้น   พนักงานจะพยายามป้องผลประโยชน์ของตนเอง  ซึ่งการเปลี่ยนแปลงอาจทำให้พนักงานสูญเสียผลประโยชน์
ที่มา  http://library.vu.ac.th/km/?p=557

วันศุกร์ที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2557

วิชาการจัดการความรู้ การจัดการองค์ความรู้ในองค์กรบุคลากรในการจักการความรู้


การจัดการองค์ความรู้ในองค์กรบุคลากรในการจักการความรู้

            สนุกกับการเป็นนายโดยไม่ต้องเคี่ยวเข็ญใคร
ปัจจุบันนี้ เจ้านายยุคเก่าที่ชอบถือคติประจำใจว่า “จงทำตามใจข้า ไม่เช่นนั้นก็ออกไปเสีย” ได้ถูกแทนที่โดยเจ้านายยุคใหม่ ผู้มีหน้าที่เสมือนผู้ช่วยประสานงาน เพื่อให้สิ่งต่างๆ บรรลุผลอย่างราบรื่น ด้วยการช่วยพัฒนาทักษะ และประสานความพยายาม ของทีมงานทุกคนเข้าด้วยกัน
คุณสามารถเรียนรู้ที่จะสร้างทีมงาน และช่วยสมาชิกในทีมให้พัฒนาตนเอง เป็นเพื่อนร่วมงาน ที่มีความคิดสร้างสรรค์ อุทิศตนและมีความพร้อม ในการให้ความร่วมมือ การจะทำแบบนี้ได้ คุณต้องเลิกคิดแบบ “เจ้านาย” ยุคเก่า ที่ถือว่าเจ้านายคือ ผู้ตัดสินใจและออกคำสั่ง
เพราะผู้บริหารของวันนี้คือผู้ประสานงาน (Faciliator) หรือผู้อำนวยความสะดวกในการทำงาน เป็นผู้สร้างบรรยากาศ ให้สมาชิกของทีม ได้รับการกระตุ้น ให้วิเคราะห์ปัญหาด้วยตัวเอง เสนอหนทางแก้ไข และมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ
 การจัดการในความหมายที่ต่างจากเดิม
การจัดการเริ่มเปลี่ยนความหมายออกไป การจัดการก็เหมือนกับชีวิตมนุษย์ ที่จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ไม่มีอะไรเที่ยงแท้แน่นอน แล้วทำไมเราจะต้องสนใจ กับเรื่องการจัดการ ที่กำลังเปลี่ยนแปลงด้วยเล่า เหตุผลก็คือ ความรวดเร็ว ในการเปลี่ยนแปลง ทุกอย่างเปลี่ยนไปเร็วมาก จนคุณอาจกลายเป็นคนล้าหลังได้โดยง่าย
เราจะมาดูการเปลี่ยนแปลงบางประการ ที่เกิดขึ้นกับการบริหารบุคคล และผลกระทบต่อการเป็นผู้นำ และผู้ตาม คุณจะเห็นว่า การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ มีผลกระทบต่อคุณอย่างไร และจะปรับสิ่งเหล่านี้ ให้สอดคล้องกับสไตล์ การจัดการของคุณได้อย่างไร
  การจัดการเพื่อศตวรรษใหม่
โลกแห่งการทำงานได้เปลี่ยนแปลง อย่างถอนรากถอนโคน ระหว่างศตวรรษที่ผ่านมา และการเปลี่ยนแปลง ยังคงดำเนินต่อไปอย่างรวดเร็วกว่าที่เคยมีมา นับแต่การปฏิวัติอุตสาหกรรม คอมพิวเตอร์ได้ช่วยให้ผู้บริหาร สามารถรับและผนวกข้อมูลข่าวสาร เข้ากับการตัดสินใจ ด้วยความรวดเร็ว อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อนในอดีต
ผู้บริหารในปัจจุบันอ ยู่ในสภาพการทำงาน ที่ต่างจากสมัยของพ่อแม่หรือพี่ชายพี่สาวโดยสิ้นเชิง สิ่งที่หมดไปแล้วก็คือ โครงสร้างการบังคับบัญชา แบบที่ผู้บริหารระดับบน เป็นผู้ตัดสินใจ แล้วส่งผ่านผลการตัดสินใจนั้น ลงมาตามลำดับจนถึงผู้ปฏิบัติการ
สิ่งที่มาแทนที่คือองค์กร ที่มีการร่วมมือร่วมใจกันมากขึ้น โดยบุคลากรทุกระดับชั้น ต้องมีส่วนร่วม ในการทำกิจกรรมทุกอย่างของบริษัท ขั้นตอนการบริหาร ในระดับกลางหลายส่วน ได้ถูกตัดออกไป ปัจจุบันภาระรับผิดชอบ ในการทำให้งานลุล่วง ได้หันมาเน้นที่การให้ความสำคัญ กับทีมงานมากขึ้น เพราะประกอบด้วยผู้นำ และสมาชิกทีมที่จะร่วมกันวางแผน ร่วมกันทำงานและร่วมกันควบคุมการทำงาน
บริษัททั้งหลายกำลังเปลี่ยนแปลง กระบวนการทำงานอย่างรวดเร็ว โครงสร้างหลายอย่างที่ดำรงอยู่มาเป็นทศวรรษ กำลังถูกแทนที่ โดยวิธีการแบบใหม่ ที่น่าตื่นเต้นเร้าใจกว่า เพื่อใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีสมัยใหม และแนวคิดในการจัดการแบบใหม่ วิธีการบางอย่างได้แก่
 การจัดโครงสร้างองค์กรให้มีลักษณะในแนวนอน การตัดลำดับชั้นในการบริหาร เป็นการลดช่องทาง การส่งผ่านคำสั่ง และข้อมูลข่าวสารให้สั้นลง
  กระตุ้นการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ปัจจุบันพนักงานทุกระดับ มีส่วนร่วมในทุกแง่มุม ของการวางแผนงาน และการดำเนินการให้ลุล่วง รวมทั้งการวางตารางผลิต การควบคุมคุณภาพ และการกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติงาน
 การอาศัยทีมงานเพื่อให้งานลุล่วง ผู้นำทีมงานได้เข้ามาแทนที่ “เจ้านาย”  ดำเนินการในลักษณะการจัดโครงการรวม ภายใต้แนวคิดนี้ ผู้จัดการมีภาระรับผิดชอบ ในการควบคุมดูแลโครงการทั้งหมด นับแต่เริ่มต้นจนจบโครงการ กระบวนการนี้ ครอบคลุมถึงการประสานงาน กับแผนกอื่นๆ ที่ผู้จัดการโครงการนั้น ไม่มีอำนาจบังคับบัญชาโดยตรง
 การจ้างงานบริษัทภายนอก แทนการจ้างงาน บริษัทหลายแห่งพบว่า การทำสัญญามอบช่วงงาน ที่มีหลายช่วงให้กับบริษัทอื่น เป็นการประหยัดค่าใช้จ่ายดีกว่าการจ้างพนักงาน ในบางครั้ง ต้องมีการประสานผลงานของบริษัทต่าง ๆ หลายแห่ง เข้ากับผลงานจากทีมงานของคุณ เพื่อให้โครงการบรรลุผลสำเร็จ
 การส่งมอบสินค้าเฉพาะเมื่อลูกค้าต้องการ (Just-in-time delivery) แทนที่จะจัดเก็บสินค้าคงเหลือ หรือสินค้าสำเร็จรูปไว้เป็นจำนวนมาก ๆ ปัจจุบันบริษัทต่าง ๆ ใช้วิธีเตรียมการร่วมกับผู้ส่งสินค้า ให้จัดส่งสินค้าและผลิตภัณฑ์ที่จำเป็นเท่านั้น ผู้จัดการโครงการ หรือผู้นำทีมงาน เป็นผู้ประสานร่วมกับผู้จัดส่ง ในการกำหนดตารางและประกันการจัดส่ง
 การปรับโครงสร้างของระบบ หรือรีเอ็นจิเนียริ่ง รวมถึงการปรับรูปแบบ ของการทำธุรกิจอย่างถอนรากถอนโคน เมื่อทำการปรับโครงสร้างใหม่ ผู้บริหารจะต้องคิดทบทวนให้รอบคอบ ในทุกสิ่งที่กำลังทำ เพื่อใช้ประโยชน์จากความเปลี่ยนแปลงนั้น
 การเปลี่ยนแปลงมีผลกระทบกับคุณอย่างไรบ้าง
หากคุณมีหน้าที่รับผิดชอบ ในการจัดการ หรือกำลังเตรียมพร้อม สำหรับการเลื่อนตำแหน่ง คุณจะต้องปรับตัว ให้เข้ากับข้อกำหนด ในการทำงานที่เปลี่ยนแปลงไป อันเนื่องมาจากสไตล์ และกระบวนการที่เปลี่ยนไปจากเดิม
นี่คือเวลาที่จะตรวจสอบ วิธีการจัดการของุคณ หรือวิธีการจัดการที่คุณต้องการ รวมทั้งการเรียนรู้ว่า ผู้บริหารที่ประสพความสำเร็จ มีวิธีการจัดการอย่างไร ที่ทำให้ประสพความสำเร็จมากยิ่งขึ้น คุณจะได้เรียนรู้ การรับมือกับปัญหาประจำวัน ในการบริหารบุคลากร จะได้เรียนรู้ว่า คุณไม่สามารถทำงานคนเดียวได้ การจะประสพความสำเร็จได้ คุณต้องอาศัยความสามารถ ของสมาชิกทุกคนในทีมงาน  การมองลีลาการจัดการด้วยสายตาเฉียบคมดุจเหยี่ยว
คุณอาจบริหารงานบุคคลมาหลายปีแล้ว คุณคิดว่าตัวเอง ทราบรายละเอียดทุกเรื่อง ในการบริหารงานในแผนก แต่เจ้านายคุณบอกว่า คุณยังทำไม่ได้ตามเป้าหมายบริษัท และเตือนคุณให้ “ทำตัวให้ทันเหตุการณ์ ไม่เช่นนั้นก็ออกไปเสีย” คุณคิดว่า “ฉันทำงานดีแล้ว เจ้านายไม่มีเหตุผลเอง”
หรือคุณอาจเพิ่งได้รับเลื่อนตำแหน่ง ให้มีหน้าที่บังคับบัญชาเป็นครั้งแรก เจ้านายแสดงความยินดีกับคุณ โดยการจับมือและพูดว่า “รับช่วงไปนะ” ไม่มีการฝึกอบรม ไม่มีคำแนะนำ แค่เพียง “รับช่วงไปนะ” การได้เลื่อนตำแหน่งเป็นสิ่งดี แต่คุณไม่ปรารถนาที่จะได้รับการฝึกอบรมบ้างเลยหรือ
คุณจะทำอย่างไร หากคนที่ต้องรายงานคุณโดยตรง หรือสมาชิกในทีมงาน ทำให้คุณต้องประสพความยุ่งยาก ไม่ว่าคุณจะพยายาม อย่างหนักแค่ไหน เพื่อให้พวกเขาทำงานในหน้าที่ ให้ทันกำหนดเส้นตาย หรือปฏิบัติให้ได้มาตรฐานคุณภาพ แต่พวกเขาก็ยังทำงาน เพียงแค่พอที่จะไม่ถูกไล่ออก
หยุดโทษคนอื่นเถอะ ลองดูตัวคุณเองบ้างสิ คุณกำลังบริหารงาน แบบเผด็จการในศตวรรษที่ 19 หรือแบบผู้นำในศตวรรษที่ 21 กันแน่ ลองพิจารณาวิธีการจัดการของคุณ ว่าเป็นไปตามที่ปรมาจารย์ ด้านการจัดการเห็นว่า “ถูกต้อง” แค่ไหน แน่นอน คุณมีสิทธิเชื่อตามความคิดของคุณเอง แต่เปิดใจให้กว้างหน่อย

 การมองผู้บริหารในฐานะผู้ประสานงาน
ทั้งผู้ชายและผู้หญิงในบรรยากาศการทำงาน ในบริษัททุกวันนี้ ไม่ค่อยชอบสไตล์การบริหาร แบบใช้อำนาจสั่งการ ผู้บริหารที่ประสพความสำเร็จ อย่างแท้จริง คือ ผู้ที่มุ่งมั่นขอความร่วมมือ จากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง พวกเขาคือผู้ประสานงาน ที่พยายามทำทุกวีถีทาง เพื่อให้ทุกสิ่งดำเนินไปอย่างราบรื่น สำหรับพนักงานหรือทีมงาน
คนส่วนใหญ่ จะมีการตอบสนองที่ดี ต่อผู้บริหาร ที่ปฏิบัติต่อพวกเขาเฉกเช่นผู้ใหญ่ สนับสนุนให้เขา แสดงข้อคิดเห็นในงานที่ทำ และรับฟังความคิดเห็นของพวกเขา แม้ว่าอาจจะไม่เห็นด้วย กับแนวคิดนั้น ผู้บริหารที่ประสพความสำเร็จ ต้องกระตุ้นพนักงาน ให้เป็นผู้มีส่วนร่วมสนับสนุน แทนการเป็นเพียงผู้รับคำสั่ง
 สมาชิกทีมงาน - บ่อเกิดแห่งทรัพยากรมนุษย์
วิธีบรรลุความสำเร็จสูงสุด ในอันที่จะทำให้เกิดความร่วมมือร่วมใจ คือการใช้ทีมงาน
ทีมงานคืออะไร คนส่วนใหญ่จะตอบว่า “คือกลุ่มคนที่ทำงาน เพื่อบรรลุเป้าหมายเดียวกัน” นั่นเป็นคำตอบที่ด ีแต่ยังไม่ดีพอ แม้ว่ากลุ่มคนจะทำงานด้วยกัน เพื่อบรรลุเป้าหมายเดียวกัน ก็ยังไม่อาจกล่าวได้ว่าเป็นทีมงาน มันจะต้องมีอะไรที่มากกว่านั้นอีก
เราจะต้องเติมคำสำคัญ เข้าไปในคำจำกัดความนี้ว่า ทีมงานคือ กลุ่มคนที่ร่วมมือกันทำงาน เพื่อบรรลุเป้าหมายเดียวกัน เพื่อคนทำงานร่วมกันแบบทีมงาน แต่ละคนจะได้ประโยชน์ จากความรู้ การทำงาน และการสนับสนุนจากสมาชิกคนอื่น ๆ ในทีม อันจะนำไปสู่การเพิ่มผลผลิต ได้มากกว่าการที่แต่ละคน ต่างคนต่างทำงาน เต็มความสามารถของตน
ตัวอย่างที่ดีในเรื่องการร่วมกันทำงานคือ การทำงานของเรือติดขีปนาวุธ ซึ่งมีส่วนประกอบมากมาย การที่ขีปนาวุธจะทำงานได้ ส่วนประกอบทุกส่วน ต้องอยู่ในสภาพดีเยี่ยม แม้กระนั้นก็ตาม ขีปนาวุธก็ยังไม่สามารถออกจากฐานยิงได้ จนกว่าส่วนประกอบทั้งหมด จะทำงานร่วมกันอย่างพร้อมเพรียง
คุณคือวิศกรผู้คุมขีปนาวุธ สมาชิกในทีมงานคือส่วนประกอบของขีปนาวุธ เพื่อให้ทีมงานมีประสิทธิภาพ คุณต้องมั่นใจได้ว่า สมาชิกแต่ละคน ทำงานเต็มความสามารถ และทุกคนร่วมมือกันทำงานอย่างพร้อมเพรียง เพื่อให้โครงการของคุณ สามารถเคลื่อนออกจากฐานยิงไปสู่ความสำเร็จ


วันพฤหัสบดีที่ 9 มกราคม พ.ศ. 2557

วิชาการจัดการความรู้ เครื่องมือการพัฒนาจัดการความรู้

      เครื่องมือการพัฒนาจัดการความรู้

         ในยุคสังคมข่าวสารที่ต้องแข่งขันกันด้วย ICT ย่อมหนีไม่พ้นกระแสการจัดการความรู้ การพัฒนาให้องค์กรก้าวสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้ ทุกหน่วยงานต่างแสวงหาทั้งกระบวนการและเครื่องมือที่ใช้บริหารจัดการความรู้ของตนเอง หากท่านลองหันมามองที่ซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สซึ่งส่วนมากเริ่มต้นด้วยหลักศูนย์บาท ท่านอาจจะพบว่า Dokuwiki ซอฟต์แวร์ตัวหนึ่งในกลุ่มโอเพนซอร์สนี้เป็นเครื่องมือที่เป็นประโยชน์อย่างยิ่งที่จะนำมาใช้ในการจัดการความรู้
คำว่า Wiki อาจจะเป็นอะไรที่ไม่ค่อยประทับใจของผู้ใช้จำนวนมากเพราะรู้สึกยุ่งยากซับซ้อนกับชุดคำสั่ง แต่ Dokuwiki จัดได้ว่าเป็น Wiki Tools ตัวหนึ่งที่ใช้งานได้ง่าย ชุดคำสั่งไม่ซับซ้อนเท่ากับMediaWiki ที่ถูกนำไปใช้พัฒนาสารานุกรมเสรีระดับโลกอย่าง Wikipedia ทั้งนี้มีผู้พัฒนาเครื่องมือแปลงเอกสาร Word เป็น Dokuwiki ซึ่งน่าจะเป็นอีกทางเลือกสำหรับท่านที่ไม่ต้องการศึกษาคำสั่งของ Dokuwiki ก็ได้
Dokuwiki ทำงานบนเครื่องแม่ข่ายเว็บมาตรฐานทั่วไป โดยไม่ต้องพึ่งพาระบบฐานข้อมูล  ไม่ต้องอาศัยระบบจัดการฐานข้อมูลบนเว็บแต่มีระบบจัดการสมาชิก เว็บไซต์ และโปรแกรมเสริม (Plug-ins)ผ่านหน้าเว็บ สามารถกำหนดสิทธิ์การเข้าถึงเว็บไซต์ หน้าเนื้อหาได้อิสระ แต่พร้อมด้วยความสามารถที่ซอฟต์แวร์วิกิต่างๆ ควรจะมีทั้งระบบติดตามการแก้ไข (History, Review) ระบบตรวจสอบการแก้ไขเนื้อหาล่าสุด (Recent Change)
ด้วยโปรแกรมเสริมที่หลากหลาย ทำให้ Dokuwiki สามารถประยุกต์ใช้กับการจัดการความรู้และงานต่างๆ ได้หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นโปรแกรมเสริมจัดการเกี่ยวกับสูตรสมการ การวาดภาพออนไลน์ การสร้างผังงานออนไลน์ การพิมพ์โน้ตเพลง การสใส่สูตรทางเคมี ทำให้สามารถใช้พัฒนาการเรียนรู้แบบร่วมมือของนักเรียน นักศึกษาตามแนวทาง Child Centered ได้เป็นอย่างดี ลองดูตัวอย่างจากเว็บไซต์ http://www.stks.or.th/botany/wiki ที่ให้ครู อาจารย์ร่วมกันนำเนื้อหาทั้งข้อความ ภาพถ่าย ภาพวาด ภาพสแกน บทความ บทกลอน บทเพลงมานำเสนอในลักษณะความร่วมมือภายใต้งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ในโครงการพันธุกรรมพืชตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
นอกจากนี้ Dokuwiki ยังช่วยให้การจัดการเอกสารสำนักงานเป็นไปในแนวทางที่เหมาะสม เห็นภาพการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันอย่างชัดเจน ตั้งแต่การที่ทุกคนในองค์กรต้องเรียนรู้การใช้งานไปพร้อมๆ กัน ร่วมกัน และผสานกับการทำงานปกติ อันนี้น่าจะเป็นแนวทางการก้าวสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรม มากกว่าการที่จะให้เหตุผลที่ไม่ใช้ Dokuwiki ว่า ต้องลงรหัสคำสั่ง ทำให้ยากในการใช้งาน เป็นแบบนี้แล้วจะก้าวสู่องค์กรแห่งการเรียนรู้ที่ต้องเริ่มจากตัวคนได้อย่างไร
ขณะนี้หลายๆ องค์กร ประสบปัญหา Internet Traffic ที่ค่อนข้างเต็ม รวมถึงพื้นที่การใช้งาน Storageของ Mail Server ที่ใกล้จะเต็ม เพราะทุกคนเอาแต่แนบไฟล์ไปกับอีเมล ไปกับระบบ e-Office ทั้งๆ ที่ข้อความในเอกสารแนบ มีไม่มาก หรือไม่เหมาะสมที่จะแนบ หากลองหันมาใช้ Dokuwiki จะพบว่าปริมาณพื้นที่ Storage และ Internet Traffic อาจจะลดลงได้ (ลองดูกันไหมครับ) อีกทั้งยังเป็นการพัฒนาทักษะการเขียน การสื่อสาร และการสนทนา (ออนไลน์) กันมากขึ้น รวมถึงการยอมรับการปรับแก้ไขโดยผู้อื่น เพราะ Dokuwiki ยอมให้ทุกคนร่วมกันแก้ไขได้ (แต่หากองค์กรใดไม่มีลักษณะนี้ ก็คงไม่สามารถใช้ Dokuwiki หรือซอฟต์แวร์ในกลุ่ม Wiki ได้อย่างแน่นอน)

แล้วทำไมต้องเป็น Dokuwiki จริงๆ แล้ว สวทช. โดย STKS ภายใต้คำแนะนำของ ดร.ทวีศักดิ์ ไม่ได้คาดหวังว่าทุกหน่วยงานต้องใช้ Dokuwiki หรอกครับ จะใ้ช้ Wiki Tools ตัวใดก็ได้ หรือเครื่องมือใดก็ได้ที่เหมาะสมกับบุคลากร องค์กร สำหรับเหตุผลที่ STKS เลือกใช้ Dokuwiki ก็คงจะต้องเริ่มจากการเข้าไปศึกษา Wiki Tools ต่างๆ ผ่านเว็บ http://www.wikimatrix.org/ แล้วเปรียบเทียบความสามารถของ Wiki Tools ต่างๆ จากนั้นจึงนำมาทดลองใช้งาน พบว่าชุดคำสั่งของ Dokuwiki ไม่ซับซ้อน การจัดการต่างๆ ผ่านเว็บทำให้ง่ายต่อการบริหารจัดการ มีโปรแกรมเสริมหลากหลายนั่นเอง

วิชาการจัดการความรู้ ระบบการจัดการความรู้ในภาคธุรกิจและภาครัฐ

ระบบการจัดการความรู้ในภาคธุรกิจและภาครัฐ
การมุ่งสู่การจัดการภาครัฐสมัยใหม่
การจัดการองค์การไม่ว่าจะเป็นองค์การภาครัฐหรือภาคเอกชนตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบันได้อาศัยองค์ความรู้ของทฤษฎีองค์การซึ่งผ่านวิวัฒนาการหรือพัฒนาองค์ความรู้มาเป็นระยะเวลาอันยาวนาน หากปราศจากการพัฒนาองค์ความรู้ด้านทฤษฎีองค์การมาอย่างต่อเนื่องแล้วการจัดการองค์การจะไม่ได้รับพัฒนาด้วยเช่นกัน  สำหรับวิวัฒนาการของทฤษฎีองค์การนั้นมีนักวิชาการหลายท่านได้พยายามจำแนกหรือแบ่งกลุ่มทฤษฎีองค์การเพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาและการนำไปใช้ ในที่นี้ ขอยกตัวอย่างการแบ่งกลุ่มของนักวิชาการที่มีชื่อเสียงและเป็นที่ยอมรับในวงการทฤษฎีองค์การและการจัดการท่านหนึ่ง คือ            W. Richard Scott ได้แบ่งทฤษฎีองค์การออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ (Scott, 1998, pp. 24-28)
กลุ่มแรก คือ กลุ่มทฤษฎีองค์การที่เน้นการใช้หลักเหตุผล (rational systems) เป็นทฤษฎีองค์การกลุ่มแรกที่ให้ความสำคัญกับเรื่องของโครงสร้าง (structure) โดยเน้นให้องค์การมีเป้าหมายที่ชัดเจนและเฉพาะเจาะจง (specific goals) และมีความเป็นทางการสูง (high degree of formalization) ส่งเสริมค่านิยมขององค์การในเรื่องประสิทธิภาพ ความเป็นทางการ การทำงานเหมือนเครื่องจักร ระบบปิด ใช้หลักเหตุผล เป็นต้น  ทฤษฎีองค์การในกลุ่มนี้ถือว่าเป็นทฤษฎียุคดั้งเดิม หรือคลาสสิก
กลุ่มที่สอง คือ กลุ่มทฤษฎีองค์การที่เน้นให้ความสำคัญกับพฤติกรรมของคน (natural systems) เป็นทฤษฎีองค์การที่เกิดขึ้นมาเพื่ออุดช่องว่างของทฤษฎีองค์การกลุ่มแรกที่ใช้หลักเหตุผลและไม่ให้ความสำคัญกับคนในองค์การ  ดังนั้น ทฤษฎีองค์การกลุ่มนี้จึงให้ความสำคัญกับพฤติกรรมของมนุษย์ในองค์การ เน้นความไม่เป็นทางการและความเป็นธรรมชาติ และ
กลุ่มที่สาม คือ กลุ่มทฤษฎีองค์การระบบเปิด (open systems) เป็นทฤษฎีองค์การที่เกิดขึ้นจากการบูรณาการแนวความคิดของทฤษฎีทั้งสองกลุ่มแรกเข้าด้วยกัน เพื่อลบจุดอ่อนแล้วนำจุดเด่นของทฤษฎีทั้งสองมาใช้กับองค์การ  ซึ่งทฤษฎีสองกลุ่มแรกเป็นทฤษฎีระบบปิด (closed system) คือ ไม่มีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม สนใจแต่เรื่องภายในองค์การเท่านั้น ซึ่งถือว่าไม่เพียงพอต่อความอยู่รอดและความเจริญรุ่งเรืองขององค์การ  เพราะปัจจัยภายนอกองค์การมีผลกระทบต่อองค์การในมิติต่าง ๆ อยู่เสมอ จึงอาจกล่าวได้ว่าทฤษฎีทั้งสามกลุ่มข้างต้นมีทั้งข้อดีและข้อเสียแตกต่างกันไปตามยุคสมัยและกาลเวลา แต่สิ่งที่ทฤษฎีทั้งสามกลุ่มนี้มีเหมือนกัน ก็คือ การให้คุณูปการหรือประโยชน์ต่อองค์การมาจนถึงปัจจุบัน  ถึงแม้ว่าองค์การในปัจจุบันจะเข้าสู่ยุคของการจัดการสมัยใหม่ในศตวรรษที่21 ก็ตาม  แต่ทฤษฎีองค์การที่เกิดขึ้นในศตวรรษที่ 20 ยังมีหลายทฤษฎีที่ร่วมสมัยและสามารถนำมาบูรณาการได้กับการจัดการองค์การในยุคโลกาภิวัตน์นี้ได้เป็นอย่างดี  ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับการนำมาประยุกต์ใช้ของผู้นำองค์การเป็นสำคัญ
เพื่อให้เข้าใจบริบทการจัดการภาครัฐในปัจจุบันมากขึ้น จะขอกล่าวถึงกระแสการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญและเป็นจุดเปลี่ยนผ่านของการจัดการองค์การภาครัฐมาจนถึงปัจจุบันนี้ สืบเนื่องจากการเกิดกระแสการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในวงการรัฐประศาสนศาสตร์ ก็คือ ความเคลื่อนไหวสู่รัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ (new public administration) ซึ่งเริ่มเมื่อปลายทศวรรษที่ 1960  การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนี้นำไปสู่การพัฒนาองค์การภาครัฐในระยะเวลาต่อมาและยังส่งอิทธิพลมาสู่การจัดการภาครัฐสมัยใหม่ในปัจจุบันนี้ ถึงแม้ว่าการเกิดกระแสรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่จะผ่านกาลเวลามาเกือบกึ่งศตวรรษแล้วก็ตาม แต่รัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ ยังคงเป็นแนวความคิดหนึ่งที่มีความสำคัญต่อวงการบริหารรัฐกิจ หรือการจัดการองค์การภาครัฐ  ซึ่งแนวความคิดของรัฐประศาสนศาสตร์ตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1970  จนถึงปัจจุบันได้รับอิทธิพลสืบต่อกันมาจากแนวความคิดดังกล่าว และเพื่อเชื่อมโยงกับแนวความคิดของการจัดการภาครัฐ ที่ปรากฏในปัจจุบันได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น  จึงขอสรุปสาระสำคัญของกระแสความคิดรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ ดังต่อไปนี้
ประการแรก คือ การบริหารงานที่สอดคล้องกับความต้องการของสังคม (social relevance) หมายความว่า รัฐประศาสนศาสตร์ควรสนใจปัญหาของสังคมโดยเฉพาะเป้าหมายสาธารณะที่สำคัญ ๆ นักวิชาการในกลุ่มนี้เห็นว่านักบริหารควรนึกถึงปัจจัยของค่านิยมและการเมืองในการพิจารณาปัญหาการบริหาร วิชาความรู้ควรจะนำมาใช้ในการปฏิบัติงานให้ได้  ดังนั้น จึงให้ความสนใจกับเทคนิคทางวิทยาศาสตร์ที่มีประโยชน์ต่อสังคมมนุษย์ โดยเหตุนี้นักรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ได้เรียกตัวเองว่าเป็นนักพฤติกรรมศาสตร์ยุคที่สอง (second generation behavioralist)  เป็นสมัยยุคหลังพฤติกรรมศาสตร์ (post-behavioralism) นั่นเอง
ประการที่สอง คือ แนวความคิดนี้ให้ความสำคัญเกี่ยวกับค่านิยม นักรัฐประศาสน-ศาสตร์ในความหมายใหม่ ไม่เห็นด้วยกับพฤติกรรมนิยม หรือปฏิฐานนิยมทางตรรกวิทยา (logical positivism) ซึ่งเป็นปรัชญาที่ไม่ให้ความสนใจกับค่านิยม (value free) นักวิชาการ กลุ่มนี้อธิบายว่า รัฐประศาสนศาสตร์จะหลีกเลี่ยงเรื่องของส่วนรวมและการเมืองไม่ได้ ดังนั้น รัฐประศาสนศาสตร์ควรให้ความสนใจกับการศึกษาแบบปทัสถานให้มากขึ้นซึ่งหมายความว่า การศึกษารัฐประศาสนศาสตร์ควรจะสนใจความสัมพันธ์ระหว่างโครงสร้างและกระบวนการบริหารกับเป้าหมาย และนักบริหารควรจะยื่นมือเข้าช่วยเหลือบุคคลที่เสียเปรียบทางสังคม  ซึ่งก็คือ การใช้ค่านิยมอย่างหนึ่ง  กล่าวโดยสรุป ก็คือ นักบริหารจะวางตัวเป็นกลางได้ยาก เพราะถ้าวางตัวเป็นกลาง คนที่ได้เปรียบทางสังคมก็จะได้เปรียบยิ่งขึ้น คนที่เสียเปรียบก็จะเสียเปรียบตลอดไป สังคมก็จะเกิดช่องว่างไม่น่าอยู่  ดังนั้น นักรัฐประศาสนศาสตร์ต้องใช้ความรู้และความเฉลียวฉลาดเพื่อช่วยให้ความเป็นอยู่ของมนุษย์ดีขึ้น
ประการที่สาม คือ ความเสมอภาคทางสังคม (social equity) นักบริหารต้องใช้ค่านิยมเข้าไปช่วยคนจน หรือผู้ที่มีโอกาสน้อย หรือผู้เสียเปรียบทางสังคม เช่น สตรี คนพิการ หรือชนส่วนน้อยในสังคม เป็นต้น โดยรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ได้เสนอแนวความคิดเกี่ยวกับความเสมอภาคทางสังคมที่ว่า ความประหยัดและประสิทธิภาพนั้นไม่เพียงพอที่จะถือเป็นแนวทางการบริหารงาน เนื่องจากปัญหาของสังคมทุกวันนี้เกิดจากความไม่เสมอภาคของประชาชนในการรับบริการจากรัฐ ดังนั้น รัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ จึงให้ความสำคัญกับเรื่องการกระจายบริการสาธารณะให้กับคนในสังคมให้ทุกคนมีโอกาสเท่าเทียมและทั่วถึงกัน และประการที่สี่  ซึ่งเป็นประการสุดท้าย คือ การเปลี่ยนแปลง (change) ซึ่งหมายถึง การเปลี่ยนแปลงเพื่อให้เกิดความเสมอภาคทางสังคมให้ประสบความสำเร็จ เนื่องจากสังคมนั้นมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา นักบริหารองค์การจะต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงให้สอดคล้องกับความต้องการของสังคมอยู่เสมอ (อุทัย เลาหวิเชียร, 2520,หน้า 65-91; 2543, หน้า 33-34)

จึงอาจกล่าวโดยสรุปได้ว่า กระแสความคิดรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ เป็นแนวความคิดหรือทฤษฎีในยุคหลังพฤติกรรมศาสตร์ (post-behavioralism) ที่ให้ความสำคัญกับความต้องการของสังคม ค่านิยม รวมถึงการใช้แนวทางมนุษยนิยม (humanism) ในการบริหารงาน ให้ความสำคัญกับความเสมอภาคทางสังคมและตระหนักดีถึงการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอยู่เสมอ นอกจากนี้ยังเน้นการกระจายอำนาจ (decentralization) การมีส่วนร่วม (participation) และการบริหารงานเพื่อผู้รับบริการ (client-focused) เป็นต้น ซึ่งแนวความคิดการจัดการภาครัฐสมัยใหม่ได้ขานรับนำเอากระแสความคิดดังกล่าวข้างต้นมาประยุกต์ใช้ในการจัดการองค์การภาครัฐในปัจจุบัน  
การปฏิรูปวัฒนธรรมองค์การ: การมุ่งสู่การจัดการภาครัฐสมัยใหม่
ปัจจุบันองค์การภาครัฐมีการตื่นตัวที่จะพัฒนาองค์ความรู้ไปสู่การปฏิบัติได้จริงในองค์การมากกว่าในอดีตที่ผ่านมา โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วม การกระจายอำนาจ  การสร้างความเสมอภาค รวมถึงให้ความสำคัญกับทรัพยากรมนุษย์ในองค์การตามแนวความคิดมนุษยนิยมมากขึ้น นอกจากนี้ยังตระหนักถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมภายนอกองค์การ ทำให้องค์การจะต้องพัฒนาและปรับตัวอยู่เสมอ ซึ่งก็สอดคล้องกับแนวความคิดหรือทฤษฎีองค์การแบบระบบเปิด รวมถึงอิทธิพลจากกระแสความคิดรัฐประศาสนศาสตร์ในความหมายใหม่ ดังที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น นับตั้งแต่ทศวรรษที่ 1980เป็นต้นมา เราได้เห็นภาพที่องค์การต่าง ๆ ให้ความสำคัญกับขบวนการปฏิรูปวัฒนธรรมองค์การ(organizational culture reform movements) ให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงมากขึ้น  ดังนั้น นักคิด หรือนักวิชาการจึงให้ความสำคัญและความสนใจในการพัฒนาแนวความคิดในการปฏิรูปวัฒนธรรมขึ้นมามากมาย ยกตัวอย่าง เช่น (Shafritz & Ott, 2001, pp. 426-431)
1. Total Quality Management (TQM) จากผลงานของ Crosby ในปี ค.ศ. 1979 และ 1984  Deming ในปี ค.ศ. 1986 และ 1993 Joiner ในปี ค.ศ. 1994 Juran ในปี ค.ศ. 1992 Walton ในปี ค.ศ. 1986
2.  Japanese Management จากผลงานของ Ouchi ในปี ค.ศ. 1981 Pascale and Athos ในปี ค.ศ. 1981
3.  The Search for Excellence จากผลงานของ Peters และ Waterman ในปี ค.ศ. 1982  Peters ในปี ค.ศ. 1987
4.  Sociotechnical Systems or Quality of Work Life (QWI) จากผลงานของ Weisbord ในปี ค.ศ. 1991
5. Learning Organizations จากผลงานของ Cohen and Sproull ในปี ค.ศ. 1996 Senge ในปี ค.ศ. 1990
6. Productivity Measurement/Balanced Scorecard จากผลงานของ Berman ในปี ค.ศ. 1998 Cohenและ Eimicke ในปี ค.ศ. 1998 Eccles ในปี ค.ศ. 1991 Kaplan และNorton ในปี ค.ศ. 1992, 1993 และ1996
7.  Reinventing Government จากผลงานของ Barzelay ในปี ค.ศ. 1992 Osborne และ Gaebler ในปี ค.ศ. 1992 Gore ในปี ค.ศ. 1993
8. Reengineering, Process Reengineering, or Business  Reengineering จากผลงานของ Hammer และChampy ในปี ค.ศ. 1993 เป็นต้น
จากตัวอย่างข้างต้นนี้ พอจะทำให้เราได้เห็นกระแสความเคลื่อนไหวทางความคิดเกี่ยวกับองค์การในช่วงสุดท้ายของศตวรรษที่ 20 และยังคงต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน  ซึ่งการจัดการองค์การในศตวรรษที่21 นี้ มีความสลับซับซ้อนกว่าอดีตที่ผ่านมาเป็นอันมาก จำเป็นที่ต้องอาศัยแนวความคิดเชิงบูรณาการในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ โดยเฉพาะการเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์การซึ่งเป็นประเด็นและอุปสรรคสำคัญในการขับเคลื่อนองค์การไปสู่สิ่งที่พึงปรารถนา ไม่เว้นแม้แต่องค์การภาครัฐ หรือระบบราชการที่จะต้องมีการปรับตัวและเปลี่ยนแปลงวิธีการทำงานและวัฒนธรรมองค์การให้สอดคล้องกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงไปพร้อมกันด้วย

วิชาการจัดการความรู้ กลวิธีเทคนิค

กลวิธีเทคนิค
การถ่ายทอดความรู้ (knowledge transfer) เป็นขั้นตอนหนึ่งของการจัดการความรู้ (knowledge management) ซึ่งหมายความถึง การแบ่งปันความรู้ภายในองค์การที่เกิดขึ้นระหว่างบุคคลและกลุ่มต่าง ๆ (Quinn, Anderson, and Finkelstein, 1996) การจัดการวัฒนธรรมทางองค์การสำหรับการถ่ายทอดความรู้จะเริ่มจากการกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ และค่านิยม ที่นำและสนับสนุนการสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่มีการสร้างความรู้ แบ่งปันความรู้ และสะสมความรู้ในทุกระดับ สภาพแวดล้อมการทำงานที่สะท้อนถึงวิสัยทัศน์ของการจัดการความรู้ขององค์การ จะเห็นได้จาก พฤติกรรมการถ่ายทอดความรู้แบบการทำงานร่วมกันในทุกระดับของสมาชิกองค์การ (synergetic behavior of knowledge) (Quinn, Anderson, and Finkelstein, 1996) ซึ่งผู้ปฏิบัติต่างทำงานร่วมกันเกี่ยวกับข้อมูลข่าวสารการปฏิบัติงานในลักษณะต่อไปนี้

1) การเติมข้อมูลการปฏิบัติงานที่ประสบผลสำเร็จมากที่สุด (Best practices) ลงในฐานข้อมูลความรู้ขององค์การ
2) การทำแบบประเมินและตรวจสอบประสบการณ์และข่าวสารความรู้ที่ไม่ถูกต้องของผู้ปฏิบัติ
3) การสอน การติวเข้ม การเป็นพี่เลี้ยงให้เพื่อนร่วมงาน การอภิปราย และการพูดคุยอย่างเปิดเผยกับเพื่อนร่วมงาน
4) การเขียนรายงาน และการเตรียมรายงานการวิเคราะห์งานเขียน การจัดเตรียมบันทึกเตือนความจำส่วนตัว และรายงานให้กับเพื่อนร่วมงาน
5) การให้ข้อแนะและข้อสังเกตอย่างเปิดเผย การให้ข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ และการให้คำตอบสำหรับปัญหาการปฏิบัติงานแก่เพื่อนร่วมงานอย่างแข็งขัน
6) การจัดทำเอกสารเกี่ยวกับความเข้าใจในประโยชน์ สถานการณ์ หรือปัญหาที่ซับซ้อน การเขียนลำดับขั้นตอนของการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในการปฏิบัติงาน และหนังสือคู่มือการปฏิบัติงานในระหว่างที่กำลังทำงานในกระบวนการพัฒนาและปรับปรุงงาน
7) การใช้ฐานข้อมูลความรู้ที่มีอยู่ในการทำกิจกรรมหรือภารกิจต่าง ๆ

การทำงานร่วมกันในการถ่ายทอดความรู้ของสมาชิกองค์การในทุกระดับจะเป็นผลให้ผู้ปฏิบัติยอมรับว่า การทำงานด้วยกันอย่างเปิดใจโดยปราศจากการขยักหรือปกป้องความรู้ที่ตนมีโดยไม่ให้ผู้อื่นรู้นั้น จะส่งผลให้องค์การมีความสามารถในการผลิตและนวัตกรรมมากยิ่งขึ้นมากกว่าการที่ต่างคนต่างทำ การจะทำให้เกิด “ พฤติกรรมการถ่ายทอดความรู้แบบการทำงานร่วมกันในทุกระดับของสมาชิกองค์การ ” นอกเหนือไปจากการสนับสนุนระบบเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อให้ผู้ปฏิบัติได้ใช้ข่าวสารความรู้จากฐานข้อมูลอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลแล้ว องค์การจำเป็นต้องสร้าง เงื่อนไขที่ต้องมีมาก่อน (preconditions) พฤติกรรมดังกล่าว สำหรับการเอื้ออำนวยให้เกิดการแบ่งปันความรู้ภายในองค์การ ดังนี้

1) ทัศนคติของความใส่ใจและความไว้วางใจในหมู่สมาชิกองค์การ ( Krogh 1998) องค์การต้องจัดทำค่านิยมและมาตรฐานทางจริยธรรมเกี่ยวกับการปฏิบัติต่าง ๆ ในการทำงานที่เป็นที่ยอมรับ ได้รับความเห็นพ้องจากสมาชิกองค์การ และสื่อสารให้เป็นที่รู้ทั่วกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งวัฒนธรรมของการยอมรับความผิดพลาด และไม่ลงโทษการทำผิดพลาด และบรรยากาศของความขัดแย้งเชิงสร้างสรรค์ ทั้งนี้ เพื่อให้โอกาสแก่สมาชิกองค์การในการแก้ไขความผิดพลาด ซึ่งจะทำให้สมาชิกองค์การเกิดความไว้วางใจซึ่งกันและกัน มีความสนใจในมุมมองและประสบการณ์ที่แตกต่างกัน แสวงหาความช่วยเหลือในการปฏิบัติงาน มีความยืดหยุ่นในการลงความเห็นและตัดสินเกี่ยวกับการปฏิบัติ มีความกล้าที่จะพูดแสดงความคิดเห็น/ ความรู้สึก

2) พฤติกรรมการบริหารที่เอื้อต่อการแบ่งปันความรู้ในหมู่สมาชิกองค์การ (Nonaka and Konno 1998; Quinn, Anderson, and Finkelstein, 1996) การแบ่งปันความรู้จะเกิดขึ้นจากการรับรู้ของผู้ปฏิบัติต่อองค์การที่ยึดมั่นอย่างจริงจังในค่านิยมของการส่งเสริม สนับสนุน เพิ่มค่า และดูแลความรู้ และให้การสนับสนุนงบประมาณ เครื่องมือ วิชาการ และเทคนิคที่จำเป็นสำหรับการแบ่งปันความรู้ และต่อผู้บริหารในการเป็นตัวอย่างของการแบ่งปันความรู้และไม่กักตุนความรู้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้บริหารต้องทำตามที่พูดหรือบอกให้ผู้ปฏิบัติทำ (walk-the-talk) ผู้บริหารต้องจัดสรรเวลาสำหรับการพูดคุย รับฟังปัญหา/ ความคิดเห็นของผู้ปฏิบัติ และอนุญาตและให้เวลาผู้ปฏิบัติเข้าร่วมเครือข่ายการจัดการความรู้ และผู้บริหารต้องเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของผู้ปฏิบัติในการแบ่งปันความรู้ด้วย

3 ) การให้รางวัลและผลตอบแทนสำหรับส่งเสริมการแบ่งปันความรู้ (Davenport, Long and Beer 1998; King 1998; Quinn, Anderson and Finkelstein, 1996) รางวัลพิเศษและการให้สิ่งตอบแทนวิธีต่าง ๆ อาจใช้เป็นแรงจูงใจภายนอกเพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานตั้งใจแบ่งปันและถ่ายทอดความรู้ เช่น การยกย่องและการมีชื่อเสียงสำหรับผู้ปฏิบัติที่มีส่วนเพิ่มพูนฐานความรู้ หรือมีส่วนอย่างแข็งขันในการแบ่งปันความรู้ การกำหนดความรับผิดชอบที่ชัดเจนสำหรับผู้ปฏิบัติที่มีประสบการณ์ให้ทำการสอน และการเป็นพี่เลี้ยงให้แก่ผู้ปฏิบัติใหม่ การให้ผู้ปฏิบัติทำการสรุปรายงานการประเมินผลโครงการ กิจกรรม หรืภารกิจต่าง ๆ ภายหลังเสร็จสิ้นการดำเนินงาน เพื่อเป็นการเรียนรู้อย่างเป็นระบบจากประสบการณ์ตรง ซึ่งบทเรียนที่ผู้ปฏิบัติได้เรียนรู้จะถูกวิเคราะห์อย่างเป็นระบบและเก็บไว้ให้ผู้ปฏิบัติคนอื่นใช้ต่อไป

4 ) การสนับสนุนการสร้างชุมชนนักปฏิบัติ (Davenport, Long and Beer 1998; Manville and Foote 1996; Quinn, Anderson and Finkelstein, 1996) ชุมชนนักปฏิบัติเป็นเครือข่ายแบบไม่เป็นทางการภายในองค์การที่ซึ่งผู้คนที่มีความสนใจและมีปัญหาร่วมกันมาพบปะ พูดคุยในความหมายเดียวกัน มีการพัฒนาการทำงานร่วมกัน และมีข้อผูกพันในการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ยิ่งทำให้มีความไว้วางใจและการเปิดใจกันมากยิ่งขึ้นในการถ่ายทอดและแบ่งปันความรู้กันอย่างเปิดเผย เครือข่ายชุมชนนักปฏิบัติจึงเป็นกลวิธีที่จะช่วยลดอุปสรรคส่วนของบุคคลและอุปสรรคทางสังคมในการแบ่งปันความรู้ ทั้งนี้ องค์การต้องสนับสนุนเลา สถานที่ เครื่องมือ ข่าวสาร วิชาการ และเทคนิคต่าง ๆ ที่จำเป็นแก่ผู้ปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง

5 ) การประมวลผลข่าวสารความรู้ หรือ การมีปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัว (Hansen, Nohria, and Tierney 1999) นักวิชาการได้เสนอแนะกลวิธีที่มีประสิทธิผลในการจัดการกับประเด็นทางวัฒนธรรมองค์การในการถ่าย
ทอดความรู้ไว้ 2 วิธี กลวิธีประมวลข่าวสารความรู้ (codification) มุ่งให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีสารสนเทศ คือ ความรู้จะดึงออกจากผู้ที่ทำให้เกิดความรู้ขึ้นโดยการใช้วิธีการต่าง ๆ (เช่น แนวทางการสัมภาษณ์ ตารางการปฏิบัติ
งาน การทดสอบเพื่อวัดความสามารถในการทำงานโดยเทียบเคียงกับเกณฑ์มาตรฐาน ) แล้วทำการประมวลผลและเก็บไว้ในฐานข้อมูลความรู้ ซึ่งทุกคนสามารถเข้าถึงและนำไปใช้ได้ กลวิธีการมีปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัว ให้ความสำคัญและดำเนินการกับการพูดคุยกันระหว่างบุคคล โดยความรู้จะถูกถ่ายทอดจากการพบปะกันเป็นส่วนตัวและการสนทนาแบบตัวต่อตัวเป็นสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ ความรู้ที่บอกเล่าได้ยาก ” (Tacit knowledge) ระบบสารสนเทศที่ใช้ร่วมกับกลวิธีนี้คือ ทำเนียบผู้เชี่ยวชาญ ระบบแผนที่ความรู้ ฐานข้อมูลค้นหาตำแหน่งของผู้คนซึ่งแสดงรายชื่อของบุคคลผู้ปฏิบัติควรพูดคุยด้วยเกี่ยวกับหัวข้อหรือปัญหาการปฏิบัติงานบางเรื่อง

6) รูปแบบทางโครงสร้างขององค์การที่ส่งเสริมการแบ่งปันความรู้ (Davenport, Long and Beer 1998) องค์การอาจต้องปรับรูปแบบทางโครงสร้างขององค์การให้เหมาะสมกับวัฒนธรรมของการจัดการความรู้ อาจทำเป็นโครงการเฉพาะที่มีสายการสั่งงานและการประสานงานในแนวราบ ทำให้ลดระยะห่างระหว่างผู้ปฏิบัติกับผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติสามารถเข้าถึงผู้บริหารได้ง่ายเมื่อต้องการความช่วยเหลือในงาน มีการสื่อสารตัวต่อตัวแบบไม่เป็นทางการ ผู้ปฏิบัติมีการประสานความร่วมมือกันในการทำงานภายในกลุ่มและระหว่างกลุ่มต่าง ๆ ในองค์การ เพื่อให้เกิดความเป็นเพื่อนร่วมงานที่ผูกพันกัน และเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าขององค์การร่วมกัน (Miles, Miles, and Perrone 1998)